วิธีเก็บพืชสมุนไพร

 

การเก็บ " พืชสมุนไพร " ให้ได้คุณค่าทางยามากที่สุดไม่เสียหาย  สิ่งที่สำคัญอย่างยิ่งเห็นจะได้แก่  ช่วงเวลาที่เหมาะสมในการเก็บพืชสมุนไพรเอามาเป็นยา  นี่เอง การเก็บส่วนของพืชสมุนไพรเอามาทำเป็นยานั้น ถ้าเก็บในระยะเวลาที่ไม่เหมาะสมก็มีผลต่อการออกฤทธิ์ ในการรักษาโรคของยาสมุนไพรได้ 1. ประเภทรากหรือหัว สมควรเก็บในช่วงเวลาที่พืชหยุดการเจริญเติบโต  ใบ  ดอก  ร่วงหมดแล้ว หรือในช่วงต้นฤดูหนาวถึงปลายฤดูร้อน  เพราเหตุว่าในช่วงนี้รากและหัวมีการสะสมปริมาณตัวยาเอาไว้ค่อนข้างสูง  วิธีการเก็บจะต้องใช้วิธีขุดด้วยความระมัดระวังให้มาก  อย่าให้รากหรือหัวเกิดการเสียหายแตกช้ำ หัก ขาด ขึ้นมาได้ 2. ประเภทใบ หรือเก็บทั้งต้น ควรเก็บในช่วงที่พืชเจริญเติบโตมากที่สุด หรือพืชบางอย่างอาจจะระบุช่วงเวลาเก็บอย่างชัดเจน เช่น เก็บใบไม่อ่อนหรือไม่แก่เกินไป (ใบเพสลาด) เก็บช่วงดอกตูมเริ่มบาน หรือช่วงเวลาที่ดอกบาน  เป็นต้น การกำหนดช่วงเวลาที่เก็บใบ เพราะช่วงเวลานั้น  ในใบมีตัวยามากที่สุด  วิธีการเก็บก็ใช้วิธีเด็ด  3. ประเภทเปลือกต้นและเปลือกราก เปลือกต้นโดยมากเก็บระหว่างช่วงฤดูร้อนต่อกับฤดูฝน  ปริมาณยาในพืชสมุนไพรมีสูงและลอกออกได้ง่าย  สะดวก อย่าลอกเปลือกออกทั้งรอบต้น เพราะกระทบกระเทือนในการส่งลำเลียงอาหารของพืชจะทำให้ตายได้ ทางที่ดีควรลอกจากเปลือกกิ่งหรือส่วนที่เป็นแขนงย่อย  ไม่ควรลอกออกจากลำต้นใหญ่ของต้นไม้  หรือจะลอกออกในลักษณะครึ่งวงกลมก็ได้  ส่วนเปลือกรากเก็บในช่วงต้นฤดูฝนเหมาะที่สุด  เนื่องจากการลอกเปลือกต้นหรือเปลือกรากเป็นผลเสียต่อการเจริญเติบโตของพืชควรสนใจวิธีการเก็บที่เหมาะสมจะดีกว่า 4. ประเภทดอก โดยทั่วไปเก็บในช่วงดอกเริ่มบาน  แต่บางชนิดเก็บในช่วงดอกตูม  เช่น กานพลู เป็นต้น 5. ประเภทผลและเมล็ด พืชสมุนไพรบางอย่างอาจจะเก็บในช่วงที่ผลยังไม่สุกก็มี  เช่น ฝรั่ง เก็บเอาผลอ่อนมาเป็นยาแก้ท้องร่วง  แต่โดยทั่วไปมักเก็บเมื่อผลแก่เต็มที่แล้วตัวอย่าง เช่น มะแว้งต้น  มะแว้งเครือ  ดีปลี เมล็ดฟักทอง  เมล็ดชุมเห็ดไทย  เมล็ดสะแก  เป็นต้น คุณภาพของยาสมุนไพรที่จะใช้รักษาโรคได้ดีหรือไม่นั้น  สำคัญอยู่ที่ช่วงเวลาการเก็บสมุนไพรและวิธีการเก็บ  ยังมีปัจจัยอื่นๆ  ที่จะต้องคำนึงอีกอย่างก็คือ  พื้นดินที่ปลูกพืชสมุนไพร  เช่น  ลำโพง ควรปลูกในพื้นดินที่เป็นด่างจะมีประมาณตัวยาสุง  สะระแหน่ หากปลูกในดินทราย  ประมาณน้ำมันระเหยหอมจะสูง และยังมีปัญหาทางด้านสภาพแวดล้อมในการเจริญเติบโต  ภูมิอากาศเป็นต้น